Αποδοχή κληρονομίας: προθεσμίες, παγίδες και πρακτικά ζητήματα
Η κληρονομία δεν είναι μόνο δικαίωμα αλλά και ευθύνη. Με τον θάνατο του κληρονομουμένου, η κληρονομία επάγεται αυτοδικαίως στους κληρονόμους, οι οποίοι καλούνται να αποφασίσουν αν θα την αποδεχθούν ή θα την αποποιηθούν.
Η προθεσμία αποποίησης σύμφωνα με το άρθρο 1847 ΑΚ είναι τέσσερις (4) μήνες από τότε που ο κληρονόμος έλαβε γνώση της επαγωγής και του λόγου της (ή ένα (1) έτος αν κατοικεί στο εξωτερικό ή ο θάνατος έλαβε χώρα εκεί). Αν η προθεσμία αυτή παρέλθει άπρακτη, η κληρονομία θεωρείται ότι έχει σιωπηρώς αποδεχθεί, με όλες τις συνέπειες, συμπεριλαμβανομένων και των χρεών.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις περιπτώσεις διαδοχικής επαγωγής: εάν ένας κληρονόμος αποποιηθεί, η κληρονομία μεταβαίνει στον επόμενο κατά σειρά, συνήθως στα τέκνα του. Πολλοί αγνοούν ότι «ήρθε η σειρά τους», με αποτέλεσμα να παρέλθει άπρακτη η προθεσμία και να θεωρηθούν ότι αποδέχθηκαν την κληρονομία χωρίς να το επιθυμούν.
Στις περιπτώσεις αυτές, ο νόμος παρέχει διέξοδο: εφόσον ο κληρονόμος αγνοούσε χωρίς υπαιτιότητά του ότι επήλθε η επαγωγή στο πρόσωπό του (π.χ. λόγω αποποίησης προηγούμενου κληρονόμου), μπορεί να ασκήσει αγωγή περί πλασματικής αποδοχής λόγω πλάνης, ζητώντας να αναγνωριστεί ότι η σιωπηρή αποδοχή είναι άκυρη και να του δοθεί η δυνατότητα να αποποιηθεί.
Η αποδοχή κληρονομίας στην πράξη
Η αποδοχή κληρονομίας μπορεί να είναι ρητή ή σιωπηρή. Η ρητή αποδοχή γίνεται πλέον είτε με συμβολαιογραφικό έγγραφο, είτε, κατά τις νεότερες διατάξεις, και με δήλωση ενώπιον δικηγόρου, ιδίως όταν δεν απαιτείται μεταγραφή.
Αντίθετα, η σιωπηρή αποδοχή προκύπτει από πράξεις του κληρονόμου που φανερώνουν τη βούλησή του να αποδεχθεί την κληρονομία, όπως η διαχείριση ή διάθεση κληρονομιαίων στοιχείων, αλλά και η εξόφληση οφειλών του κληρονομουμένου.
Για τον λόγο αυτό, πριν από οποιαδήποτε ενέργεια, απαιτείται προσεκτικός νομικός έλεγχος, καθώς μια φαινομενικά απλή πράξη μπορεί να συνεπάγεται πλήρη και οριστική αποδοχή της κληρονομίας.
Η ευθύνη του κληρονόμου για τα χρέη της κληρονομίας
Η αποδοχή κληρονομίας δεν συνεπάγεται μόνο την απόκτηση περιουσιακών στοιχείων, αλλά και την ανάληψη των υποχρεώσεων του κληρονομουμένου. Ειδικότερα, ο κληρονόμος ευθύνεται για τα χρέη της κληρονομίας απεριόριστα και με την προσωπική του περιουσία, εφόσον έχει προβεί σε απλή αποδοχή.
Για τον λόγο αυτό, η αποποίηση κληρονομίας αποτελεί συχνά αναγκαία επιλογή σε περιπτώσεις υπερχρεωμένων κληρονομιών. Εναλλακτικά, ο κληρονόμος δύναται να προβεί σε αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής, οπότε η ευθύνη του περιορίζεται μέχρι την αξία της κληρονομιαίας περιουσίας.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η ευθύνη για τα χρέη κατανέμεται μεταξύ των συγκληρονόμων κατά το ποσοστό της κληρονομικής τους μερίδας, χωρίς όμως να αποκλείεται η αξίωση του δανειστή κατά καθενός εξ αυτών για το σύνολο της οφειλής, με δικαίωμα αναγωγής μεταξύ των συγκληρονόμων.
Επομένως, πριν από την αποδοχή κληρονομίας, είναι απολύτως κρίσιμο να διερευνάται πλήρως η οικονομική κατάσταση της κληρονομίας, ώστε να αποφεύγονται δυσάρεστες συνέπειες για τον κληρονόμο.